Historie van de Wieringermeer
Jong land met een groot verhaal
De Wieringermeer is de eerste en enige echte Zuiderzeepolder: in 1930 veroverd op de zee, in 1945 door de bezetter onder water gezet en daarna in recordtempo opnieuw opgebouwd. Wie hier woont, woont op de bodem van de oude Zuiderzee, tot 5,4 meter onder NAP.
- 1170 Allerheiligenvloed Stormvloeden maken het gebied definitief deel van de zee; alleen Wieringen blijft als eiland over. Eeuwenlang golft hier de Zuiderzee.
- 1886 Zuiderzeevereeniging opgericht Ingenieur Cornelis Lely tekent de plannen voor afsluiting en inpoldering. Dertig jaar lang stuiten ze op verzet en geldgebrek.
- 1916 De kansen keren Na de watersnood van januari 1916 en de voedselschaarste van de Eerste Wereldoorlog kiest Nederland alsnog voor de Zuiderzeewerken; in 1918 wordt de Zuiderzeewet aangenomen.
- 1927 Bouw van de Wieringermeerdijk De dijk van Den Oever naar Medemblik wordt aangelegd in 1927 tot 1929, waarna het droogmalen begint. De polder is nog vóór de Afsluitdijk klaar.
- 21 aug 1930 De polder valt droog 20.000 hectare nieuw land, gewonnen op de Zuiderzee. De Wieringermeer is de eerste en enige echte Zuiderzeepolder van Nederland.
- 1931 Slootdorp, het eerste dorp Stedenbouwkundige Granpré Molière ontwerpt de polderdorpen, verbonden door rechte wegen en vaarten. Pioniers uit het hele land bouwen een nieuw bestaan op.
- 1933 Middenmeer Het tweede dorp wordt het zakelijke hart van de polder, met de beurs en de haven.
- 1934 Joods werkdorp Nieuwesluis Joodse jongeren uit Duitsland en Oostenrijk leren er landbouwvakken om elders een bestaan op te bouwen. In maart 1941 wordt het werkdorp door de bezetter ontruimd.
- 1936 Wieringerwerf Het derde en grootste dorp, gebouwd rond de al in 1927 tot 1929 opgeworpen vluchtterp, voor het geval de dijk het ooit zou begeven. Die terp gaf later zwembad De Terp zijn naam.
- 1941 Gemeente Wieringermeer Op 1 juli 1941 wordt de polder een zelfstandige gemeente. De eerste bewoners bieden het beeld De Maaier van Theo van Reijn aan bij het afscheid van de Wieringermeerdirectie; in 1942 wordt het onthuld, met het opschrift: Hier werd een toekomst geboren, bouwt voort.
- 17 apr 1945 De onderwaterzetting Om 12:15 uur blaast de Duitse bezetter de dijk op twee plekken op, enkele kilometers ten zuidoosten van Den Oever. Ruim 7000 bewoners en honderden onderduikers vluchten; niemand verdrinkt, maar verzetsman A.C. de Graaf wordt bij de evacuatie doodgeschoten. Zo’n negentig procent van de boerderijen en het merendeel van de dorpsbebouwing wordt verwoest.
- 11 dec 1945 Voor de tweede keer droog Nog geen acht maanden na de ramp is de polder alweer droog. In 1946 wordt er gewoon weer geoogst; de wederopbouw van boerderijen, scholen en dorpen duurt tot ver in de jaren vijftig.
- 1957 Kreileroord Het vierde en jongste dorp van de polder wordt gebouwd voor de landarbeiders aan de oostkant van de polder.
- 2012 Hollands Kroon De gemeente Wieringermeer gaat samen met Anna Paulowna, Niedorp en Wieringen op in de gemeente Hollands Kroon.
1954
De lelie van Lely
Het wapen van de gemeente Wieringermeer uit 1954 en de vlag uit 1965 dragen dezelfde kleuren als deze site: blauw en geel, voor water en nieuw land. In de vlag staat een rechtlijnig patroon dat de wegen en kavels van de polder verbeeldt, met daarin de witte lelie uit het embleem van ingenieur Cornelis Lely. Sinds de gemeente in 2012 opging in Hollands Kroon wappert de vlag officieel nergens meer. De kleuren zijn gebleven; je kijkt er nu naar.
1927
Drie levens van de Terp
Nog voordat de polder droogviel werd bij het toekomstige Wieringerwerf een vluchtheuvel opgespoten, voor het geval de dijk het zou begeven. In april 1945 gebeurde dat echt: drieëntwintig mensen brachten er weken door terwijl het water om hen heen stond. Tegenwoordig draagt dezelfde heuvel Campus de Terp, met scholen, sporthal en zwembad. Eén heuvel, drie levens: voorzorg, toevlucht, toekomst.
Het gat in de dijk
Enkele kilometers ten zuidoosten van Den Oever herinneren twee grote wielen achter de huidige dijk en een monument aan de doorbraken van 17 april 1945. In de volksmond heet de plek nog altijd "het gat in de dijk". Ook De Maaier op het Ir. Smedingplein in Wieringerwerf vertelt het verhaal, met het opschrift "Hier werd een toekomst geboren, bouwt voort".
Meer weten? Het Historisch Genootschap Wieringermeer heeft een expositieruimte en beeldbank in De Cultuurschuur.
Bronnen: Historisch Genootschap Wieringermeer, Zijper Museum, Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis, Regionaal Archief Alkmaar.
"Hier werd een toekomst geboren, bouwt voort." Opschrift op De Maaier, 1942